Skąd się wzięła nazwa „Karczma Rzym”?

Gospodarze lokalu długo zastanawiali się nad odpowiednim i trafnym nazewnictwem restauracji. Chcieli aby owa nazwa, już na wstępie, mówiła klientom jakiego jadła, wystroju i klimatu będą się spodziewać. Właściwie i zgodnie z wyobrażeniami właścicieli został opisany obraz Karczmy w pierwszej zwrotce ballady pt: „Pani Twardowska”, Adama Mickiewicza, która brzmi:

Jedzą, piją, lulki palą,
Tańce, hulanka, swawola;
Ledwie karczmy nie rozwalą,
Cha cha, chi chi, hejza, hola!

Legenda o Panu Twardowskim bardzo spodobała się gospodarzowi jak i przedstawiała w należyty sposób klimat i charakter lokalu, dlatego też „Ta karczma Rzym się nazywa”.

Młyn w Jarnołtowie. Akwaforta F. G. Endlera, 1807r. Rycina przedstawia wieś Jarnołtów położoną nad rzeką Bystrzycą. Po lewej stronie znajduje się młyn Arnolda z Legnicy, w środkowej części widać Pałacyk, którego dziś już nie ma.

Historia obszaru - Jarnołtów

Niemiecka nazwa Jarnołtowa „wywodzi się od imienia Arnolda z Legnicy, mieszczanina wrocławskiego, którego młyn wspomina dokument z roku 1271” (Skołowski 2000), a brzmi ona Arnoldsmühle. Ów młyn położony jest nad rzeką Bystrzycą, w średniowieczu zwanej Leśną. „Natomiast z księgi ziemskiej z roku 1353 dowiadujemy się, że Jarnołtów był folwarkiem mającym 7 łanów ziemi, a w osadzie funkcjonował dwukołowy młyn. Wcześniejszy zapis pochodzący z 1348 podaje, że Karol IV uwolnił wtedy Jarnołtów od wszelkich ciężarów, nadając zarazem właścicielom wsi prawa dziedziczne do niej” (Skołowski 2000).

Dynastia, która w swoim zasięgu posiadała dobra w Jarnołtowie, to dynastia Artzat zwana także Arzat lub Arzt. Dotarła ona w latach 1518-1677 do Wrocławia i była rodem mieszczańskim. Ślady tego pochodzącego z Alzacji rodu dają się odnaleźć w wielu generacjach w Królestwie Weißenburg już od 1400 r. "Weißenburg (dziś Wissembourg w departamencie Bas-Rhin w Alzacji) był już w roku 1306 miastem Rzeszy i należał do zawiązanej w 1354 r. Alzackiej Konfederacji Dziesięciu Miast. Ród ten odgrywał tam już od wielu generacji ważną rolę”( Pusch 1986).

Georg I (1400) miał co najmniej 3 synów; Georga II (1434), Georga III (1460) i Georga IV. Ten ostatni „miał powiązania handlowe z Wrocławiem, i to one najprawdopodobniej zawiodły go do tego miasta. Georg IV ożenił się z Agnes Rappe z Klein Görlitz. (…) Ród Rappe był występującym na Śląsku rodem szlacheckim, do którego należało miedzy innymi dobro Görlitz koło Wrocławia. Ród ten posiadał poza tym, także dalsze dobra w okręgu Oleśnicy. (…) Z wyżej wymienionego śląskiego związku małżeńskiego wywodziło się 3 synów, z których Thomas umarł jeszcze jako dziecko. Dwoje pozostałych synów pogłębiło i rozszerzyło wpływy na Śląsku, szczególnie we Wrocławiu, gdzie również osiedli. Jako pierwszy przeniósł się do Wrocławia, urodzony w 1512 r. w Weißenburgu Gregor V, za nim podążył jego młodszy brat Johannes. Oboje ugruntowali własne śląskie linie, które w ciągu 2,5 stuleci rozwinęły się silnie i umocniły na tych terenach” ( Pusch 1986).

„Ścisły związek z rozpowszechnieniem rodu miało silne spokrewnienie z 59 innymi rodami, spośród nich z 29 szlacheckimi, wysoko postawionymi wrocławskimi rodzinami urzędniczymi oraz z 10 śląskimi rodami „starej szlachty.” W ten oto sposób germańska krew została silnie zasymilowana”( Pusch 1986). Przez Georga V została zapoczątkowana 1. Linia, która przybrała przydomek pochodzący od zdobytych przez siebie dóbr - „Gross- Schottgau” (Sadków).

Czterech synów Georga V stworzyło odpowiednio 4 gałęzie (drzewa genealogicznego). Pierwsza gałąź utworzona przez Kacpra (Kaspar) zdobyła liczne dobra. W XVII wieku trzech przedstawicieli znalazło się w Radzie Miasta Wrocławia, którzy równocześnie należeli do królewskiego sądu. Trzeci z tych radnych przedstawicieli, Adam Kaspar (1637-1678) wyróżnił się jako cesarski radca, doktor prawa i główny podkomorzy miasta Wrocław i kanonik w Magdeburgu. Druga gałąź znana jest z posiadania dobra Arnoldsmühle. Jej założyciel Georg VI urodzony w 1548 r. we Wrocławiu, zmarł 1595 r. we Wrocławiu. Został wybrany w dniu 27 lutego1591 r. do Rady Miasta na stanowisko ławnika, które sprawował aż do śmierci. Georg VI posiadał dom na Malergasse (pl. ul. Malarska) we Wrocławiu. Jego syn Georg poślubił wnuczkę wrocławskiego reformatora Heß’a, podczas gdy jego córka Maria była matką śląskiego poety Christiana Hoffmanna von Hoffmannswaldau (1617-1679), prezesa rady Miasta i Rady Cesarskiej. Maria umarła 1 grudnia 1662 r. jako ostatnia z 2 gałęzi; linia męska wygasła już 2 lata wcześniej.

Georg VI miał dwie żony; pierwszą z nich była Maria Schreiter, a drugą Maria Spremberg urodzona 11 lutego 1563 r. w Jarnołtowie. Maria zmarła 30 października 1608 r., jej ciało pochowano w Kościele Św. Elżbiety we Wrocławiu. Maria Spremberg była córką doktora medycyny Hansa Spremberga z Jarnołtowa i Kathariny von Rindfleich, Strachwitz. „Posiadłość Jarnołtów, która Hans Spremberg zdobył dzięki małżeństwu, została najwidoczniej przekazana jego córce w posagu do jej małżeństwa” (Pusch 1986). Georg VI z pierwszego małżeństwa miał córkę Marię, która zmarła jako dziecko i syna Georga z drugiego małżeństwa. Georg (ur.- data nieznana, zm. w 1630r.) był panem na Jarnołtowie i Schlawitz w okręgu Opole. Ożenił się z Magdaleną von Hess und Stein, (1573 – 1611), która była córką Johanna Hessa (Hess- radny w cesarskiej i książęcej rady Muensterbergu, syndyk Wrocławia, cesarski podskarbi Górnego i Dolnego Śląska, właściciel dóbr: Stein, Weidelsdorf (Ostroszowice) i Brandschütz). Jego drugą żoną była Maria Wenderlich.

Trzecia gałąź- ugruntowana przez Mikołaja Starszego (1559-1621) odznaczała się posiadaniem dóbr: Wiese i Hochkirch i powiązaniami ze znaczącymi wrocławskimi rodzinami radnych. Ostatnia gałąź założona przez Jakuba (1562-1622) wykazała się najsłabszą siłą życiową.

Druga linia rozwinęła się znacznie słabiej. Nie odegrała tak znaczącej roli, nie posiadała żadnych przedstawicieli w Radzie. Z linii tej wywodziło się tylko18 męskich i 18 żeńskich potomków, przy czym w pierwszej linii urodziło się 50 męskich 40 żeńskich potomków.

Kolejną dynastią, która panowała na Jarnołtowie była dynastia Hoffmann von Hoffmannswaldau. „Ród ten imigrował do Wrocławia stosunkowo późno, bo dopiero w drugiej połowie XVI wieku. Wędrował on z Nysy przez Hrabstwo Kłodzko do Wrocławia. Ród ten wywodził się z duchownej warstwy społecznej, ale we Wrocławiu zajął się kształceniem w kierunku prawa i wkrótce przejął ważne stanowiska w zarządzie miasta. W trzech generacjach należał ród von Hoffmannswaldau do rady cesarskiej; w dwóch generacjach stał, po wieloletniej działalności w Radzie Miasta, na jej czele i jego przedstawiciele jako prezesi tej rady byli wielokrotnie równocześnie namiestnikami i zarządcami Księstwa Wrocław” ( Pusch 1986).

Poprzez powiększanie swych dóbr, ród zyskiwał jeszcze więcej na uznaniu i szacunku. Już Imigrant Johannes (22.06.1575- 29.03.1652) został Podskarbim w Wojennym Urzędzie Płatniczym we Wrocławiu. Należał również do rady królewskiej.

11 września 1612 r. nobilitowany do stanu szlacheckiego. „Jako humanista stworzył on wiele poematów w języku łacińskim, z których to zachowała się jedynie część tzw. państwowa. Wraz z potwierdzeniem nobilitacji 13 lipca 1629 r. nazwisku został dodany przydomek „von Hoffmannswaldau”” ( Pusch 1986). Johannes miał trzy żony, ostatnia z nich Maria von Artzat auf Arnoldsmühle (1588-1662). Pochodziła ona z możnego śląskiego rodu Artzatów, zaś jej majątek stanowił m. in. Pałac w Arnoldsmühle, czyli dzisiejszym Jarnołtowie, położony przy tzw. Malej Drodze Wrocławskiej, dokładnie w połowie pomiędzy Wrocławiem a Środą Śląską. Z tego małżeństwa Johannes otrzymał dobra Jarnołtów. Z pierwszego małżeństwa Johannes miał jednego syna Christiana.

„Christian stanął swego czasu w samym centrum życia towarzyskiego stolicy; rajca, scholastyk i znany poeta. Jak nikt inny, reprezentował on swoją epokę, przede wszystkim zaś warstwę socjalną, która samoświadomie i pewnie awansowała z klasy mieszczańskiej do wykształconej klasy urzędniczej” ( Pusch 1986).

W 1647 r. został wybrany po raz pierwszy do Rady Miasta Wrocław. Następnie był ławnikiem i konsulem, potem prezesem ławników. Działał jako drugi konsul i przez to równocześnie jako zastępca Prezesa Rady i Dowódca. W 1677 r. osiągnął najwyższe stanowisko w hierarchii wrocławskiej. Został też (w 1657 r.) Radcą Cesarza Leopolda I. „Po swoim ojcu odziedziczył Jarnołtów, w obrębie Wrocław. Ogólnie nazywany jest on panem tylko na tych dobrach. (…) Jednak, posiadał według Reichela i innych źródeł, również inne dobra jak Zopkendorf i Meesendorf.” ( Pusch 1986). Von Witzendorf-Rehdiger twierdzi, że Christian kupił oba te dobra jeszcze na rok przed śmiercią, w 1678 r. i przypisuje Christianowi kolejne dobra takie jak: Belkau i Schlaupe (w okręgu Środa Śląska) oraz Kutscheborwitz.

Już za jego czasów był on znanym poetą, chociaż nie wydrukował żadnego ze swoich licznych dzieł. Przede wszystkim jego wiersze wędrowały z rąk do rąk, były wielokrotnie przepisywane i docierały również na dwory. Zachwycały one znawców. W końcu w obiegu znalazły się wydruki bez zezwolenia autora, tak że sam autor czuł się zmuszony, na krótko przed swoja śmiercią, do oddania części swojej twórczości do druku: jednak nie zdążył przed śmiercią. To co później ukazało się w autoryzowanym wydaniu „Deutschen Uebersetzungen und Getichte” (niemieckie tłumaczenia i poezja) obejmuje około połowy całej twórczości autora i ukazało się w poprawionej formie. Ale wydanie to ugruntowało nową epokę w historii niemieckiej literatury, tzw. „rycerską epokę”. Sława Poety osiągnęła szczyt kiedy Benjamin Neukirch wydał w 1695 r. pierwsza duża niemiecka Antologie pod imponującym tytułem: „Herrn von Hoffmannswaldau und anderer Deutschen auserlesener und bißher ungedruckter Gedichte” („Pana z Hoffmannswaldau i innych niemieckich wyszukanych, a do tej pory nie drukowanych poematów”). Chodziło tutaj o wersy z jego spuścizny, głównie poematy miłosne. Poeta pisał z wielką, do tej pory w niemieckim obrębie kulturowym nieznaną, elegancją o centralnym temacie życia. Chciał on nauczyć świat życzliwego obchodzenia się z miłością. Wszyscy znawcy byli zachwyceni. Co jednak prowadziło do zaniedbania sprawy prawdziwości, tak że nie zauważono ile fałszywych wersów, często obscenicznych zostało z czasem przypisanych poecie. Ze sławnego poety został on niespodziewanie bardziej zhańbionym. Niezaprzeczalna pozostała jedynie ranga doskonałej formy pisania. Christian Hoffman von Hoffmannswaldau miał jedną żonę Marię Webersky z Weberskich, która była panią w Jarnołtowie. Ich syn Hans Christian Hoffman von Hoffmannswaldau urodzony i pochowany we Wrocławiu (14.01.1644 – 14.09.1724) po ojcu odziedziczył Jarnołtów, a także był właścicielem kolejnych dóbr: Zopkendorf i Meesendorf w okręgu Środa Śląska. Hans w 1685 r. został po raz pierwszy ławnikiem w Radzie Miasta Wrocławia, do której to należał nieprzerwanie 39 lat aż do śmierci, częściowo jako ławnik a częściowo jako konsul, 1712 r. jako prezes ławników, od 1715 r. aż do śmierci Jako Prezes Rady i Namiestnik księstwa Wrocław. Czasowo pełnił również funkcje podkomorzego Świdnicy, 1703 r. przewodniczącego podkomorstwa Wrocław, administratora dóbr miasta Rumberg i Jäckel jak i zarządcy kościoła Marii-Magdaleny. Jak i jego ojciec był on również Radnym Cesarskim. Hans miał jedną żonę i czworo dzieci. Nie wiadomo czy któreś z jego potomków posiadało dobra Jarnołtów i w jakich rękach się one znajdowały.

„Z historycznych zapisów wiadomo, że w 1795 roku Jarnołtowska wieś miała dwór, folwark i młyn, a w osadzie mieszkało wtedy 112 osób, w tym gorzelnik, kowal, cyrulik i piwowar” (Skałdowski 2000), a także siedmiu ogrodników wolnych i trzech omłockowych.

W 1945 roku 20 lutego nastąpiło wyzwolenie Jarnołtowa. Dopiero 1 stycznia 1973 roku teren ten został przyłączony do Wrocławia jako osiedle. Osada ta wcześniej była w rękach gminy Smolec, a następnie należała do gromady Jerzmanowo. Z początkiem XX wieku na tym terenie powstały pierwsze domy o charakterze podmiejskim.